Vasiyetname Nasıl Yapılır? Türleri, Şartları ve İptal Davası 2026

Vasiyetname, kişilerin hayattayken malvarlıklarının ölümlerinden sonra kime, ne şekilde ve hangi koşullarla devredileceğini belirleyebildiği tek taraflı bir hukuki işlemdir. Türk Medeni Kanunu'nun (TMK) 531 ile 600. maddeleri arasında düzenlenen bu kurum, miras bırakanın iradesini hukuki güvence altına alır; ancak geçerlilik koşullarından birinin eksikliği vasiyetnameyi iptal davasına açık hale getirir. Bu rehberde 2026 itibarıyla güncel haliyle vasiyetname türlerini, geçerlilik şartlarını, 7394 sayılı Kanun ile 15 Nisan 2022'de köklü biçimde değişen saklı pay kurallarını ve iptal ile tenkis davalarına ilişkin süreleri ele alıyoruz.

Vasiyetname Nedir ve Kim Yapabilir?

Vasiyetname, hukuki etkisini miras bırakanın ölümüyle birlikte doğuran ölüme bağlı tasarrufların en yaygın biçimidir. TMK m.502 uyarınca vasiyetname yapabilmek için iki temel koşul aranır: on beş yaşını doldurmuş olmak ve ayırt etme gücüne sahip bulunmak. Bu iki koşulu taşıyan kişi, kanunun öngördüğü sınırlar — başta saklı pay kuralları — çerçevesinde malvarlığını dilediği biçimde düzenleyebilir.

Vesayet altındaki kişiler ve ayırt etme gücünden yoksun bireyler hukuken geçerli vasiyetname düzenleyemez. Olası bir iptal davasında miras bırakanın vasiyetnameyi düzenlediği andaki ehliyet durumu, tıbbi kayıtlar, hastane raporları ve tanık beyanlarıyla titizlikle incelenir. Bu nedenle yaşlı veya ağır hastalığı bulunan kişilerin vasiyetname düzenlemelerinde sağlık belgesi aldırmaları ileride doğabilecek uyuşmazlıkları önemli ölçüde azaltır.

Vasiyetname Türleri

TMK üç tür vasiyetname tanımaktadır: resmi vasiyetname, el yazılı vasiyetname ve sözlü vasiyetname. Her birinin farklı geçerlilik koşulları, pratik avantajları ve risk profili bulunmaktadır.

1. Resmi Vasiyetname (TMK m.532-537)

Resmi vasiyetname, noter veya yetkili diğer bir resmi makam önünde, iki tanığın katılımıyla düzenlenen vasiyetname türüdür. Düzenleme süreci kanunda şu şekilde belirlenmiştir:

1. Miras bırakan son arzularını notere sözlü ya da yazılı olarak bildirir.
2. Noter bu beyanları vasiyetname metnine dönüştürür ve miras bırakana okur.
3. Miras bırakan metni onayladığını beyan ederek vasiyetnameyi imzalar.
4. İki tanık, miras bırakanın tasarrufa ehil olduğunu teyit ederek belgeyi imzalar.

Okuma-yazma bilmeyen miras bırakanlar da resmi vasiyetname yapabilir; bu hâlde noter metni iki tanık huzurunda okur, miras bırakan imza yerine parmak izi ya da mühür kullanır.

Tanık kısıtlamaları (TMK m.536): Fiil ehliyeti bulunmayanlar, kısıtlılar, vasiyetnameden doğrudan veya dolaylı menfaat sağlayacak kişiler ile bu kişilerin eşleri, alt ve üst soyu ve kardeşleri tanık olamaz. Bu yasağa aykırı biçimde seçilen tanıkla düzenlenen vasiyetname, şekil aykırılığı gerekçesiyle iptal davasına konu olabilir. Tanık seçimi bu nedenle titizlik gerektirir.

2. El Yazılı Vasiyetname (TMK m.538)

El yazılı vasiyetname, Türk hukuku uygulamasında en sık tercih edilen vasiyetname türüdür; noter masrafı gerektirmez ve herhangi bir ortamda düzenlenebilir. Geçerli olabilmesi için üç koşulun birlikte bulunması zorunludur:

• El yazısı: Vasiyetnamenin tamamı başından sonuna kadar miras bırakanın kendi el yazısıyla yazılmalıdır. Bilgisayar, daktilo veya başkasının el yazısı kullanılması vasiyetnameyi geçersiz kılar.
• Tarih: Düzenlendiği yıl, ay ve gün açıkça belirtilmelidir. Eksik veya çelişkili tarih iptal sebebi oluşturabilir.
• İmza: Vasiyetname miras bırakan tarafından imzalanmalıdır.

Önemli bir ayrıntı: El yazılı vasiyetnamede düzenlendiği yer (şehir, ilçe vb.) zorunlu değildir. Bu husus resmi vasiyetnameden farklılık gösterir. Uygulamada yer bilgisinin eksikliğine dayanılarak açılan iptal davaları kanun bakımından sonuçsuz kalır; yalnızca tarih ve imza zorunludur.

El yazılı vasiyetname tamamlandıktan sonra güvenli bir yerde saklanabilir; kaybolma ya da imha riskini azaltmak için notere teslim edilebilir. Notere teslim edilen vasiyetname, miras bırakanın ölümü halinde noter tarafından sulh hukuk mahkemesine iletilir.

3. Sözlü Vasiyetname (TMK m.539-541)

Sözlü vasiyetname, yalnızca olağanüstü koşullarda başvurulabilecek istisnai bir yöntemdir. Yakın ölüm tehlikesi, ulaşım ve iletişimin kesildiği afet ortamı, salgın hastalık veya savaş gibi durumlarda resmi ya da el yazılı vasiyetname yapma imkânı kalmayan miras bırakan, son arzularını iki tanığa sözlü olarak beyan eder. Tanıklardan biri beyanı yazıya döker, ikisi de imzalar ve belgeyi en yakın sulh hukuk mahkemesine teslim eder.

Sözlü vasiyetnamenin en kritik özelliği, belirli koşulların ortadan kalkmasıyla kendiliğinden hükümsüz hale gelmesidir. TMK m.541 uyarınca, miras bırakanın resmi veya el yazılı vasiyetname yapabilecek duruma gelmesinden itibaren bir ay geçmesiyle sözlü vasiyetname düşer. Önemli olan nokta şudur: Hastalık veya engel sürüyorsa bu bir aylık süre işlemeye başlamaz. Miras bırakan tasarrufa ehil hale gelmeden hayatını kaybederse sözlü vasiyetname geçerliliğini korur.

Saklı Pay Mirasçıları ve 2022 Değişikliği (TMK m.506)

Saklı pay (mahfuz hisse), kanunun bazı yakın mirasçılara güvence altına aldığı asgari miras payıdır. Miras bırakan bu oranın altında tasarrufta bulunursa, saklı pay mirasçıları tenkis davası açarak haklarını koruyabilir.

7394 sayılı Kanun ile 15 Nisan 2022'de yürürlüğe giren değişiklikle TMK m.506 köklü biçimde yeniden düzenlenmiştir. En önemli değişiklik, anne ve babanın saklı pay mirasçısı kapsamından tamamen çıkarılmış olmasıdır. Bu tarihten sonra açılan davalarda eski hukuk uygulanmaz.

2022 sonrası geçerli saklı pay oranları:

• Altsoy (çocuk, torun vb.): Yasal miras payının 1/2'si
• Sağ kalan eş (altsoy veya anne-baba ile birlikte mirasçı ise): Yasal miras payının tamamı
• Sağ kalan eş (tek başına mirasçı ise): Yasal miras payının 3/4'ü
• Anne ve baba: Artık saklı pay sahibi değildir (2022 öncesinde 1/4 oranında saklı payları mevcuttu)

Pratik örnek — 1 eş ve 2 çocuğun bulunduğu durumda 2022 sonrası saklı pay hesabı:

Bu tabloya göre miras bırakan, malvarlığının yalnızca 3/8'ini saklı pay dışında dilediği kişiye bırakabilir. Saklı payı aşan her tasarruf tenkis davasıyla kısmen geçersiz kılınabilir.

Vasiyetnamenin Açılması ve Tenfizi

Miras bırakanın ölümü üzerine vasiyetname, bilinen son ikametgah sulh hukuk mahkemesine teslim edilmelidir. Vasiyetnameyi elinde bulunduran kişi, miras bırakanın ölümünü öğrendiği andan itibaren bunu mahkemeye vermekle yükümlüdür; teslimi geciktirmek hukuki sorumluluk doğurabilir.

Hakim, vasiyetnameyi teslim tarihinden itibaren bir ay içinde açar (TMK m.596) ve ilgili kişilere tebliğ eder. Vasiyetnamenin açılması; içeriğinin okunması ve taraflara bildirilmesi anlamına gelir, tek başına vasiyetin uygulamaya konulduğu anlamına gelmez. Vasiyetin tenfizi (fiilen yerine getirilmesi) için ayrıca işlem yapılması gerekebilir. Miras bırakan bir vasiyeti yerine getirme görevlisi (icra memuru) atamışsa bu kişi tasarrufların eksiksiz uygulanmasını takip eder.

Vasiyetname İptali Davası (TMK m.557-560)

Vasiyetname geçerlilik koşullarından birini taşımıyorsa, menfaati bulunan her mirasçı veya vasiyet alacaklısı iptal davası açabilir. TMK m.557 dört temel iptal sebebi düzenlemektedir:

1. Tasarruf ehliyetsizliği: Miras bırakanın vasiyetnameyi düzenlediği anda ayırt etme gücünden yoksun olması veya on beş yaşını doldurmamış bulunması.
2. İrade sakatlığı: Vasiyetnamenin yanılma, aldatma, korkutma veya zorlama sonucunda yapılmış olması.
3. İçerik aykırılığı: Vasiyetname içeriğinin hukuka veya ahlaka aykırı olması ya da imkânsız koşullar içermesi.
4. Şekil aykırılığı: TMK'nın öngördüğü şekil koşullarına (el yazısı zorunluluğu, tarih-imza eksikliği, tanık sayısı vb.) uyulmaması.

İptal Zamanaşımı (TMK m.559): İptal davası, vasiyetnamenin açılma tarihinden itibaren iptal sebebinin öğrenilmesinden 1 yıl içinde açılmalıdır. Bunun yanı sıra vasiyetnamenin açılma tarihinden itibaren iyiniyetli kişiler için 10 yıl, kötüniyetli kişiler için 20 yıl içinde dava açılması gerekmektedir. Hukuki açıdan kesin olan tarih, ölüm tarihi değil vasiyetnamenin açılma tarihidir.

Tenkis Davası (TMK m.560-571)

Vasiyetname hukuken geçerli olsa bile saklı payı zedeleyen tasarruflar için mirasçılar tenkis davası açabilir. Tenkis, vasiyetnamenin iptali ile karıştırılmamalıdır: iptal tasarrufun tümüyle ortadan kalkmasını sağlarken; tenkis yalnızca saklı payı aşan bölümün indirilmesini sağlar, tasarruf bu sınır içinde geçerliliğini korur.

Örneğin miras bırakan iki çocuğu varken malvarlığının tamamını bir vakfa vasiyet etmişse, her çocuk yasal miras payının 1/2'sine karşılık gelen saklı payını tenkis davasıyla geri alabilir. Vakfın alacağı pay kalan 3/8 ile sınırlı kalır.

Tenkis Zamanaşımı — TMK m.571: Tenkis davasının zamanaşımı, tenkisin genel hükmü olan m.560'ta değil, TMK m.571'de düzenlenmiştir. Buna göre;

• Mirasçıların saklı pay ihlalini ve tenkis sebebini öğrenmelerinden itibaren 1 yıl,
• Her hâlükârda vasiyetnamenin açılma tarihinden itibaren 10 yıl içinde dava açılmalıdır.

Zamanaşımı hesabında esas alınan tarih, miras bırakanın ölüm tarihi değil vasiyetnamenin açılma tarihidir. Bu iki tarih çoğunlukla birbirine yakın olsa da hukuki açıdan belirleyici olan açılma tarihidir.

Vasiyetname Yaparken Dikkat Edilmesi Gereken Pratik Noktalar

Vasiyetnamenin ilerleyen dönemde iptal veya tenkis davasına konu olmaması için aşağıdaki hususlara özellikle dikkat edilmesi önerilir:

• El yazılı vasiyetnamede tarihi eksiksiz yazın: Gün, ay ve yıl bilgisi açıkça yer almalıdır; yalnızca yıl yazmak yeterli değildir.
• Lehtarları açık ve belirgin biçimde tanımlayın: "Sevdiklerime" veya "çocuklarıma" gibi muğlak ifadeler yorum uyuşmazlıklarına zemin hazırlar.
• Saklı pay hesabını önceden yapın: 2022 sonrası güncel oranları dikkate alarak serbestçe tasarruf edebileceğiniz payı doğru hesaplayın; fazla tasarruf tenkis davasıyla geri alınır.
• Vasiyetnameyi güvende saklayın: El yazılı vasiyetnameyi notere teslim etmek kaybolma ve imha riskini ortadan kaldırır; noter, miras bırakanın ölümü halinde vasiyetnameyi sulh hukuk mahkemesine iletir.
• Düzenli olarak güncelleyin: Aile yapısı, malvarlığı veya mirasçı tercihleri değiştiğinde vasiyetnameyi yenileyin; yeni vasiyetname öncekini hükümsüz kılar.
• Sözlü vasiyetnameyi geçici görün: Olağanüstü hâl sona erdikten ve tasarrufa ehil hale geldiğinizde bir ay içinde resmi ya da el yazılı vasiyetname düzenleyerek sözlü vasiyeti kesin bir tasarrufla ikame edin.

Vasiyetname düzenleme, saklı pay hesaplama veya vasiyetnamenin iptali ve tenkis davalarına ilişkin hukuki destek için bizimle iletişime geçebilirsiniz. Miras hukuku süreçleri hakkında daha fazla bilgi edinmek için miras reddi: süresi, şartları ve sonuçları başlıklı makalemizi de inceleyebilirsiniz.