Taşeron İşçilerin İş Güvencesi Sorunları

Taşeron işçilerin iş güvencesi sorunlarının temel sebebi, işçilerin kısa sürelerle işverenlerinin değişmesi ve birçok zaman bu değişikliklerden işçilerin kendilerinin dahi haberdar olmamasıdır. İşçilerin bu durumlarda işverenlerin yanlış yönlendirme ve baskı ile hakkın aranmasına engel olma çabalarına karşı mevcut haklarını öğrenmeleri ve bilinçli hareket etmeleri hâlinde haklarını elde etmeleri mümkündür.

Asıl İşveren – Alt İşveren İlişkisinin Yasal Çerçevesi: İş Kanunu m.2

4857 sayılı İş Kanunu'nun 2. maddesi, bir işverenden, işyerinde yürüttüğü mal veya hizmet üretimine ilişkin yardımcı işlerinde veya asıl işin bir bölümünde işletmenin ve işin gereği ile teknolojik nedenlerle uzmanlık gerektiren işlerde iş alan ve bu iş için görevlendirdiği işçilerini münhasıran o işyerinde aldığı işte çalıştıran diğer işveren olarak alt işvereni tanımlar. Aynı madde uyarınca asıl işveren, alt işverenin işçilerine karşı o işyeriyle ilgili olarak bu kanundan, iş sözleşmesinden veya alt işverenin taraf olduğu toplu iş sözleşmesinden doğan yükümlülüklerinden alt işverenle birlikte müteselsilen sorumludur. Bu müteselsil sorumluluk, taşeron işçilerin ücret, kıdem tazminatı ve diğer işçilik alacaklarını yalnızca alt işverenden değil, asıl işverenden de talep edebilmesinin yasal dayanağını oluşturur.

Taşeron Değişse de Kıdemin Kesintisiz Sayılması Kuralı

Eğer bir işçi aynı işte veya işyerinde çalışıyor fakat taşeron işverene bağlı olarak çalışması sebebiyle işverenleri sürekli olarak değişiyorsa, Yargıtay'ın yerleşmiş içtihatlarına göre bağlı bulunduğu son işveren açısından değil, aynı işte veya işyerinde bağlı bulunduğu tüm işverenler açısından çalışılan toplam süre hesaplanacak; iş güvencesi hükümlerinden yararlanıp yararlanmayacağı hususunda bu toplam süre dikkate alınacaktır.

Aşağıdaki kararda görüleceği üzere Yargıtay, taşeron işçilerin ara vermeksizin farklı işverenlere bağlı olarak çalışmaları hâlinde iş güvencesi hükümlerinden yararlanabileceklerine hükmetmiştir. Yargıtay bu kararında son çalıştığı işyerinde 6 ayını doldurmayan işçinin aralık vermeksizin çalıştığını ve iradesi dışında işvereninin değiştiğini vurgulamaktadır.

"Taşeron firmalar değişmesine rağmen davacının ara vermeden aynı işyerinde ve aynı işi yapmaya devam etmesi sebebiyle 6 aylık kıdem süresinin hesabında aynı işyerinde geçen toplam çalışmasının dikkate alınması gerektiği."

"2 yıl süreli bir iş sözleşmesi örneğin işverence 1 yıl, 11 ay, 29. günde sürenin hitamına 1 gün kala haksız feshedildiğinde, nasıl akdin sürenin bitimi nedeniyle sona erdiği sonucuna ulaşılamaz ve işçinin kıdem tazminatı talebi reddedilemez, değerlendirmenin sürenin sona ermesinden önce akdin işverence feshine göre yapılması gerekir ise burada da aynı durum geçerlidir."

Yargıtay 9. Hukuk Dairesi 01.04.2013 Tarihli Kararı

Muvazaalı Alt İşveren İlişkisinin Tespiti

Bazı işyerlerinde alt işverenlik ilişkisi, gerçekte işçileri kayıt dışına itmek ya da işçilik maliyetlerini düşürmek amacıyla muvazaalı biçimde kurulur; yani ortada gerçek bir uzmanlık gerektiren iş devri değil, yalnızca kağıt üzerinde bir taşeron değişikliği vardır. Bu durumun tespiti, Çalışma ve İş Kurumu il müdürlüğünce görevlendirilen iş müfettişlerinin incelemesiyle yapılır. İnceleme sonucunda muvazaalı işlemin tespit edilmesi hâlinde, gerekçeli müfettiş raporu işverenlere tebliğ edilir. Bu rapora karşı ilgililer, tebliğ tarihinden itibaren otuz (30) iş günü içinde yetkili iş mahkemesine itiraz edebilir. İtiraz üzerine açılan dava basit yargılama usulüyle dört ay içinde sonuçlandırılır; kararın temyizi hâlinde Yargıtay altı ay içinde kesin karar verir. Rapora süresinde itiraz edilmemiş ya da mahkeme muvazaalı işlemin tespitini onamışsa, tescil işlemi iptal edilir ve alt işverenin işçileri, işe başladıkları tarihten itibaren asıl işverenin işçisi sayılır.

Kıdem Tazminatı, İhbar Tazminatı ve İş Güvencesinin Taşeron İşçiye Uygulanması

Taşeron değişikliklerinin kesintisiz sayılması kuralı, hem kıdem tazminatı hesabını hem de iş güvencesi hükümlerinden yararlanma koşullarını doğrudan etkiler. Kıdem tazminatının doğru hesaplanabilmesi için tüm taşeron dönemlerindeki toplam hizmet süresinin bir araya getirilmesi gerekir; bu hesaplamanın ayrıntıları için Kıdem Tazminatı Nasıl Hesaplanır makalemizi inceleyebilirsiniz. İş sözleşmesi haksız yere feshedilen ve iş güvencesi kapsamına giren taşeron işçilerin işe iade davası açma hakkı ve süreci hakkında ayrıntılı bilgi için ise İşe İade Davası Şartları ve Süreç makalemize başvurabilirsiniz.

Asıl İşverenin İş Sağlığı ve Güvenliği (İSG) Yükümlülükleri

Taşeron işçilerin sorunları yalnızca iş güvencesi ile sınırlı değildir; asıl işverenin, kendi işyerinde çalışan alt işveren işçileri için de iş sağlığı ve güvenliği (İSG) yükümlülükleri bulunur. 6331 sayılı İş Sağlığı ve Güvenliği Kanunu uyarınca asıl işveren, aynı çalışma alanını paylaşan alt işverenlerle birlikte İSG önlemlerinin uygulanmasını koordine etmek ve denetlemekle yükümlüdür; taşeron işçinin iş kazası geçirmesi hâlinde asıl işverenin kusur ve sorumluluğu da bu koordinasyon yükümlülüğü çerçevesinde değerlendirilir. Bu konudaki kusur tespiti ve tazminat hesaplama yöntemleri hakkında ayrıntılı bilgi için İSG Kapsamında Yükümlülükler ve İş Kazasında Zarar ve Kusurun Belirlenmesi makalemizi inceleyebilirsiniz.

Taşeron İşçinin Haklarını Kaybetmemesi İçin Alması Gereken Önlemler

• Hizmet dökümünü düzenli takip etmek: e-Devlet üzerinden SGK hizmet dökümü periyodik olarak kontrol edilmeli, işveren değişikliklerinin doğru işlenip işlenmediği izlenmelidir.
• Kesintisizliği belgelemek: Aynı işyerinde, aynı görevde kesintisiz çalışıldığını gösteren bordro, giriş-çıkış kayıtları ve yazışmalar saklanmalıdır.
• Taşeron değişikliğini yazılı olarak sorgulamak: İşveren değişikliği bildirildiğinde, bunun iradesi dışında ve işyerinde çalışmaya devam etme koşuluyla gerçekleştiğini gösteren yazışmalar talep edilmelidir.
• Müfettiş tespitine süresinde itiraz etmek: Muvazaa tespiti yapılan işlemlere karşı 30 iş günlük itiraz süresinin kaçırılmaması gerekir.
• Fesih anında vakit kaybetmeden hukuki destek almak: İş güvencesi kapsamındaki işe iade davalarında dava açma süresi kısa olduğundan, fesihten itibaren gecikmeden bir avukata başvurulmalıdır.

Güncel Yargıtay Kararları

• Yargıtay 9. Hukuk Dairesi: Alt işveren değişikliklerinin işçinin iradesi dışında gerçekleştiği ve işin kesintisiz sürdüğü hâllerde, kıdem süresinin tüm işverenler nezdindeki toplam çalışma esas alınarak hesaplanması gerektiği yönündeki yerleşik içtihadını sürdürmektedir.
• Yargıtay 9. Hukuk Dairesi: Muvazaalı alt işverenlik ilişkisinin tespiti hâlinde, işçilerin baştan itibaren asıl işverenin işçisi sayılacağını ve buna bağlı işçilik alacaklarının asıl işverenden de talep edilebileceğini teyit etmektedir.
• Yargıtay 9. Hukuk Dairesi: Asıl işveren ile alt işveren arasındaki müteselsil sorumluluğun, yalnızca ücret alacaklarıyla sınırlı olmadığını, kıdem ve ihbar tazminatı gibi işçilik alacaklarını da kapsadığını benimsemektedir.

Sık Yapılan Hatalar

• Yalnızca son işverene karşı dava açılması: Müteselsil sorumluluk gereği asıl işverenin de davaya dahil edilmesi gerektiği unutulmaktadır.
• Kesintisizliğin ispatlanamaması: Taşeron değişikliklerinde çalışmanın hiç kesintiye uğramadığını gösteren belge ve tanık delili toplanmadan dava açılması.
• 30 iş günlük itiraz süresinin kaçırılması: Muvazaa tespitine ilişkin müfettiş raporuna süresinde itiraz edilmemesi, tescilin iptali ve sonuçlarının geri alınamaz hâle gelmesine yol açabilir.
• İSG yükümlülüklerinin göz ardı edilmesi: Taşeron işçinin iş kazası geçirmesi hâlinde yalnızca alt işverenin kusurlu olduğu düşünülmekte, asıl işverenin koordinasyon yükümlülüğü gözden kaçırılmaktadır.
• Belgelerin saklanmaması: Bordro, hizmet dökümü ve yazışmaların saklanmaması, ileride açılacak davalarda ispat güçlüğüne yol açmaktadır.

Taşeron işçilerin kıdem, ihbar ve iş güvencesi haklarının korunması, alt işveren ilişkisinin doğru nitelendirilmesini ve kesintisiz çalışmanın zamanında belgelenmesini gerektirir. Taşeron değişikliği veya fesih sürecinde haklarınızın değerlendirilmesi için bizimle iletişime geçebilirsiniz.